بحران زيست محيطی در اهواز؛ توفان شن سلامت چهار ميليون خوزستانی را تهديد می کند، فريده غائب، سرمايه

«بودجه برای درختکاری، مالچ پاشی* و تثبيت شن به منظور جلوگيری از توفان های شن در استان خوزستان کافی نيست.»

عليرضا صابرپور، مديرکل منابع طبيعی استان خوزستان در حالی بر نبودن بودجه برای نهال کاری تاکيد می کند که چند ماهی است استان خوزستان به خاطر توفان های شن و گردوغبار شديد به مرحله بحرانی رسيده است. کارشناسان راه حل کاهش اثرات توفان ها، آلودگی هوا و گردوغبار غليظ را کاشت درخت، مالچ پاشی، تثبيت شن و ايجاد کمربند سبز در اين استان می دانند اما صابرپور با اعلام اين که امسال تنها هزار هکتار را می توانند درختکاری کنند و عمليات تثبيت سازی شن را انجام دهند، عملا اين پيام را می دهد که بايد ده ها سال منتظر بود تا اين عمليات بتواند روی تپه های شنی فعال انجام شود.
به گفته صابرپور استان خوزستان يک ميليون و ۲۷۷ هزار و ۵۰۰ هکتار بيابان دارد که از اين ميزان ۲۸۰ هزار هکتار تپه های شنی ای هستند که از سال های قبل از انقلاب تاکنون تنها ۱۲۹ هزار هکتار آن مالچ پاشی و نهال کاری شده است.
هنوز ۱۵۰ هزار هکتار از تپه های شنی در استان خوزستان به حال خود رها شده اند و به گفته صابرپور تنها هزار هکتار از اين ميزان مالچ پاشی و نهال کاری خواهد شد.
در استان خوزستان در شش کانون بحرانی تپه های شنی فعال هستند. از جمله شوش، اهواز، شمال شرق اهواز، دشت آزادگان و اميديه که صابرپور با اشاره به آن ها کل اعتبارات برای مالچ پاشی و تثبيت آن ها در سال ۸۷ را يک ميليارد و ۴۰۰ هزار تومان عنوان می کند در حالی که اين اعتبار در سال گذشته (۱۳۸۶) يک ميليارد و ۷۵۰ هزار تومان بوده است که مديرکل منابع طبيعی به کاهش اعتبارات اشاره می کند و اين که امسال در نهايت می توانند تنها هزار هکتار از اين تپه ها را درختکاری و تثبيت شن کنند.
اما هرمز محمودی راد، مديرکل محيط زيست استان خوزستان بی توجهی به پوشش گياهی استان خوزستان را نمی پذيرد: «اين گردوغبارها ربطی به ايران ندارد و از صحرای عربستان و نيز عراق وارد کشور می شود. ما هم همه ساله مالچ پاشی و نهال کاری می کنيم اما مگر تا چند کيلومتر می توانيم درخت کاری کنيم تا بتوانيم جلوی اين توفان ها را بگيريم؟»
او معتقد است، رسيدگی به اين مساله عزم فراملی می طلبد و بايد سازمان های بين المللی وارد کار شوند.

اين جا هوا برای نفس کشيدن نيست

اين روزها ساکنان استان خوزستان از غبار سرخی که آسمان بالای سرشان را گرفته، گلايه دارند. يکی از شهروندان اهوازی در وبلاگ خود نوشته: «اين جا هوا برای نفس کشيدن نيست. اورژانس های اهواز مملو از افرادی است که به خاطر اين گردوغبار مسموم شده اند.»
به گفته کارشناسان دليل اين فاجعه زيست محيطی نبودن کمربند سبز و درخت کاری در خوزستان است.
در خبرهايی که سايت خوزنيوز درباره اين فاجعه زيست محيطی آورده از به خطر افتادن سلامت چهار ميليون خوزستانی نوشته است: «پديده آلودگی هوا و گردوغبار غليظ که از اواخر سال گذشته و اوايل امسال به دليل خشکسالی تشديد شده است نه تنها باعث به وجود آمدن خسارات سنگين مالی شد بلکه سلامت بيش از چهارميليون از اهالی خوزستان را تهديد می کند.»
الجنابی، محقق عراقی به وجود آمدن اين پديده را به جنگ ايران و عراق نسبت می دهد: « نابودی ۱۵ ميليون اصله نخل در جنوب عراق و مناطق مرزی ايران موجب تشديد اين پديده شده است. نخلستان های گسترده بصره و خرمشهر که مانند فيلتر، حجم غبار برخاسته از صحرای عربستان و منطقه بی طرف عربی را کاهش می داد، هم اکنون در منطقه وجود ندارد.»
به گفته او آمريکا در خلال دو جنگ اين موضوع را تشديد کرد و باعث شد بسياری از مناطق رملی و صحراهای عراق به اورانيوم ضعيف شده، سرب و جيوه آلوده شوند.
او می افزايد: «ضرورت دارد صحراهای جنوب و جنوب غربی عراق از نظر ميزان آلودگی مطالعه شوند چرا که ادامه بحران گرد و غبار می تواند انتقال اين مواد را به کشورهای همجوار عراق نيز به همراه داشته باشد.»

تکرار سال خاکی در خوزستان پس از ۴۰ سال

در روزهای اخير تعداد زيادی از شهروندان اهوازی به دليل شدت يافتن آلرژی راهی درمانگاه ها شده اند.
وقوع توفان شن و افزايش غلظت گرد و غبار در شهر اهواز به گفته ساکنان و کارشناسان در ۵۰ سال اخير بی سابقه بوده است. خشکسالی و از بين رفتن گسترده نخلستان ها در طول جنگ تحميلی از عواملی است که کارشناسان به آن اشاره دارند.
غلام عباس عبدی نژاد، مديرکل امور بيابان سازمان جنگل ها با توجه به گستردگی تپه های شنی و بيابان ها در استان خوزستان می گويد: «حتی اگر اعتبار مربوط به تثبيت شن ها و بيابانزدايی استان نسبت به سال گذشته صددرصد هم افزايش يابد باز هم بخش کمی از اين شن ها تثبيت می شوند.»او کل بودجه سازمان جنگل ها و مراتع را برای تثبيت شن ها و بيابانزدايی را در ايران که کشوری خشک و نيمه خشک است ناکافی می داند: «بايد ديگر دستگاه ها به ويژه وزارت نفت که از ذخاير نفتی استان خوزستان استفاده می کند در امر احيای فضای سبز و تثبيت شن ها شرکت کنند.»
به گفته عبدی نژاد خوزستان به همراه ۱۲ استان ديگر کشور در سال زراعی جاری با بحران خشکسالی دست و پنجه نرم خواهند کرد زيرا امسال ميزان بارندگی در اين استان ها کم تر از ۵۰ درصد ميزان بارندگی در ۳۰ سال اخير است.او کمبود اعتبارات استانی برای احيای منابع طبيعی و بيابانزدايی در خوزستان را علاوه بر ناکافی بودن اعتبارات ملی فشاری مضاعف بر اين استان می داند.
عبدی نژاد به نامه هايی که دفتر امور بيابان سازمان جنگل ها در هفته های اخير برای استاندار خوزستان ارسال کرده اشاره می کند: «در اين نامه ها از استاندار عاجزانه درخواست کرديم که اعتبار ويژه ای به اين بخش اختصاص دهند.»از سوی ديگر او کمبود اعتبار لازم برای احيای منابع طبيعی را تنها مشکل اين بخش نمی داند: «عدم تعادل دام در مراتع، شخم زنی در جهت شيب، استفاده بی رويه از منابع آب زيرزمينی، بهره برداری بی رويه از معادن، استفاده نکردن صحيح از منابع طبيعی و نبود طرح های جامع آمايش سرزمين را از ديگر عوامل افزايش بيابان ها در اين استان می داند.»

سال خاکی ديگر برای اهوازی ها

بردبار، مشاور استاندار خوزستان از افزايش غلظت گردوغبار و وقوع توفان ديگری در شهر اهواز خبر می دهد. شهروندان اهوازی تکرار اين پديده را در روزهای متوالی بی سابقه می دانند. عليرضا ممبينی، مدير يک درمانگاه در شهر اهواز که در روزهای گذشته مراجعان زيادی را پذيرفته است، می گويد: «۴۰ سال پيش يک بار اين پديده به شکل گسترده ای اتفاق افتاد و از آن پس آن تاريخ به عنوان يک مبدا زمانی برای مردم منطقه مطرح شد و همه از آن به عنوان سال خاکی ياد می کردند ولی حتی در آن زمان هم اين همه توفان ظرف يک ماه اتفاق نيفتاده است. او ادامه می دهد: «کشورهای عربی منطقه برای کنترل شن های روان خود متعهد شده بودند شايد اکنون به اين تعهد عمل نمی شود که ما شاهد اين همه توفان هستيم.» به گفته او بيش تر بيماران مراجعه کننده دچار حساسيت های چشمی و ريوی شده اند.عبدی نژاد، مديرکل امور بيابان هم بروز اين بيماری ها را در اثر افزايش گردوغبار تاييد می کند: «به همين دليل ضرورت دارد اقدامات عمرانی لازم به سرعت انجام شود و ستاد بحران تشکيل شود.» عبدالکريم بهنيا استاد دانشگاه چمران اهواز نيز معتقد است تعديل طبيعت خشک و نيمه خشک استان خوزستان تنها راهکار جلوگيری از وقوع پديده هايی چون توفان های شن است او انجام اين کار را امکان پذير می داند و چين را مثال می زند: «فضای سبز در چين از سال ۱۹۴۸ تا ۲۰۰۸ با افزايش درختکاری ۹ برابر شده است. با افزايش فضای سبز ذرات خاک تثبيت شده و با وزش باد بلند نمی شوند.

او معتقد است کشورهای منطقه از جمله ايران، عراق و عربستان با تدوين برنامه ای ناحيه ای می توانند اين پديده را کنترل کنند. مديرکل امور بيابان ها هم بر همين نکته تاکيد دارد: «ايران عضو کنوانسيون ملی بيابان زدايی است، اين کنوانسيون و ديگر قراردادهای بين المللی با توجه به فراملی بودن مساله محيط زيست بايد کشورهای هم مرز ايران را وادار به رعايت اصول زيست محيطی کنند.»
او می گويد: «اگرچه مساحت بيابان ها در استان خوزستان بسيار زياد است ولی با اعتبار کافی و برنامه ريزی درست ظرف پنج سال می توان مشکلات عمده اين استان را در رابطه با بيابان ها حل کرد.»

*ماده ای نفتی که باعث تثبيت شن می شود.