 |
|
|
|
|
|
|
 |
|
|
|
|
||
|
||||||
 |
 |
 |
|
|||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
||||||
|
|
|
|
|||
|
advertisement@gooya.com |
|
|
|
|
amouee@yahoo.com
هواپيماى خط هوايى تركيه پر از مسافر از تهران به مقصد استانبول به پرواز درآمد. ۹۰ درصد مسافران، ايرانى به نظر مىرسيدند. مسافران روى صندلى كه نشستند، قيافهها و لباسهايشان، آنچه كه در خيابانهاى تهران ديده مىشود، نبود.
پس از سه ساعت و پشت سرگذاشتن دو هزار كيلومتر، هواپيماى ترك ارتفاع را كم كرد. دور بر تنگهء بسفر و درياى مرمر زد و وقتى درياى سياه آبى و زلال، سمت چپ هواپيما قرار گرفت، به آرامى روى باند فرودگاه آتاتورك استانبول به زمين نشست.
در مقايسه با هواپيماى ايران اير، دستكم هواپيماى تركيهاى كه ما را به استانبول مىرساند، كيفيت رفاهى كمترى داشت. صندلىهايى به هم چسبيده با فاصلهاى بسيار كم، سرويسدهى نامناسب و از همه بدتر مينىبارى كه مهمانداران بر يك چرخ دستى در ميان رديف صندلىها و مسافران جابهجا مىكردند. در اين مينى بار تقريبا همه چيز مىفروختند; از آب گرفته تا انواع نوشيدنىهاى الكلى و غيرالكلى. با قيمتهايى چندبرابر روى زمين.
فرودگاه «آتاتورك» استانبول، اگرچه قديمىتر از فرودگاه تازه تاسيس امام(ره) تهران است; اما بسيار مدرنتر، شيكتر و با فضاسازىهاى مناسبتر، به نظر مىرسد. فرودگاه ۸۰ سال پيش بنا نهاده شد و هشت سال قبل هم بازسازى شده كه دومين فرودگاه برتر در تركيه است. در ۲۴ ساعت شبانهروز، ۵۶۰ پرواز ورودى دارد. اما آنتاليا يكى از شهرهاى جنوبى تركيه در سواحل زيباى مديترانه، سالهاست كه از اين نظر حرف اول را مىزند، ۸۰۰ پرواز ورودى در ۲۴ ساعت در فرودگاه آنتاليا هر يك و نيم دقيقه يك هواپيما روى باند مىنشيند. بارها اتفاق مىافتد كه هواپيما دو سه دور بر فراز درياى مديترانه و شهر آنتاليا چرخ مىزند تا نوبت به فرودش برسد.
يك هفته پيش از ورود ما به استانبول، يك هواپيماربايى در اين كشور اتفاق افتاده بود.
از همين رو به نظر مىرسيد كه تدابير امنيتى بيش از هميشه است. با اين همه همچنان بخش عمدهاى از كنترلها نامحسوس، ماشينى و خودكار انجام مىشود. مسافران مرتبط از چندين پست بازرسى عبور مىكنند.
با اينكه تعداد بسيار زيادى مسافر از كشورهاى مختلف به طور همزمان وارد بخش بازرسى پاسپورت مىشوند، اما مدت زمانى كه در اين محل بايد در صف ايستاد، در مقايسه با فرودگاه مهرآباد ناچيز است. سالن بازرسى و كنترل پاسپورت مسافران خارجى چند برابر سالن فرودگاه مهرآباد تهران است و مسافران در يك صف مارپيچ كه به هشت مامور كنترل پاسپورت منتهى مىشود، وارد تركيه مىشوند. وقتى چمدانم را از روى نوار نقالهاى كه مىچرخيد برداشتم ديگر قيافهء بيشتر ايرانىهايى كه با هم در يك هواپيما بوديم، برايم قابل شناختن نبود. انگار اينها همانهايى نبودند كه از تهران با ما سوار هواپيماى ترك شده بودند.
سالانه حدود يك ميليون ايرانى براى تجارت و يا جهانگردى و تفريح وارد تركيه مىشوند. هرچند برآورد مقامات جهانگردى تركيه نشان مىدهد كه در دو سال گذشته اين رقم كمتر شده است. با اين همه ايران همچنان ششمين كشورى است كه بالاترين ميزان جهانگرد را به تركيه مىفرستد. از اين رو تركها حساب ويژهاى براى مسافران ايران باز كردهاند.
تقريبا ۵/۲ درصد از ۵/۱۸ ميليون جهانگرد ورودى به تركيه را ايرانىها تشكيل مىدهند.آلمانىها سالهاست كه از اين نظر در رديف نخست هستند. پس از آنها فرانسويان، انگليسىها، بلغارها و هلندىها و سپس ايرانىها قرار دارند.
تركها بر اين باورند كه مبادلهء تجارى بين ايران و تركيه به نفع ايران است. بنابراين، اين مبادله بايد متوازنتر شود. سالانه ايران حدود ۱۰ ميليارد دلار كالا به تركيه صادر و در مقابل ۵/۴ ميليارد دلار وارد مىكند.
جالب اين كه عمدهء صادرات ايران به اين كشور به راحتى قابل حدسزدن است:«نفت، گاز، برق، زعفران و برخى ديگر اقلام داروهاى گياهى و پسته و خرما و پلاستيك.»
در مقابل تركها مواد غذايى و برخى انواع ميوه چون انجير و فندق، لوازم و قطعات يدكى خودرو، پوشاك و انواع لوازم صوتى و تصويرى و خودرو به ايران صادر مىكنند. كالاهايى كه محصول دسترنج كارگران ترك و بهبود مديريت و ظرفيت بالاى بازاريابى بينالمللى آنهاست.
از نزديك به ۱۲۰ ميليارد دلار صادرات تركيه، حدود ۴۵ ميليارد دلار آن مربوط به صادرات خودرو و قطعات يدكى آن است. تقريبا ۴۰درصد بازار تلويزيون اروپا را تركيه در اختيار دارد و از اين بابت نزديك به ۲۰ ميليارد دلار درآمد دارد.
آهن، فولاد و پوشاك در رديف هاى بعدى درآمدهاى صادراتى اين كشور قرار دارند.
جهانگردى و توريسم هم برخلاف تصور اوليه، در رديف ششم منبع درآمدى اين كشور قرار دارد. ۲۲ ميليارد دلار، درآمدى است كه تركها از اين رهگذر كسب مىكنند.
همهء آنها تقريبا براى برخورد و مواجهه با جهانگردان و توريستها آموزش ديدهاند. برخى از اين آموزشها تئورى و آكادميك است و بخش عمدهاى از آن به دليل نياز به كسب درآمدى كه موجب رونق كسب و كار و تجارت شده، به صورت غريزى آنها را واداشته تا نحوهء تعامل و برخورد با جهانگردان را بياموزند و آن را گسترش و توسعه بدهند.
در پنج هزار كيلومترى كه در طول ۱۰ روز در آناتولى مركزى و شهرها و جادههاى سواحل جنوب غربى تركيه و در كنار درياى اژه طى كرديم، كمتر موردى ديده مىشد كه از نظر يك جهانگرد و توريست نامناسب يا ناراحتكننده باشد.
رستورانهاى بين راهى با امكانات بسيار و راحت و غذاهايى بهداشتى و قابل اطمينان، توالتهايى تميز در حد هتلهاى سهستاره و چهارستارهء تهران، تنها بخش كوچكى از اين توجهات است.
مترجم ترك ما خاطرهاى را به ياد مىآورد كه تعدادى گردشگر آلمانى و ترك را از طريق زمين و مرز بازرگان به تهران مىبرد. در يك رستوران بينراهى به حدى استكانهاى چاى و لوازم پذيرايى نامناسب و غيربهداشتى بود كه خودش به آشپزخانه رفت و آنها را شست.
مترجم ترك براى اين تن به چنين كارى داد كه همسرش ايرانى بود و به قول خودش مىخواست نگاه جهانگردان نسبت به ايران نامناسب نباشد اما مگر تنها همين يك مورد بود...
تعداد بسيار زيادى از جهانگردانى كه در مراكز تفريحى، تاريخى و باستانى تركيه ديده مىشوند، ترك هستند. گفته مىشود دولت تركيه در چند سال اخير تلاشهاى بسيارى براى افزايش تركيهگردى تركها انجام داده است. تقريبا تمام ادارات و شركتهاى دولتى و خصوصى براى تشويق كاركنانشان به اين كار تسهيلاتى را درنظر گرفتهاند. همين تسهيلات موجب شده تا امسال به ميزان جهانگردان خارجى وارد شده به تركيه، تركها در داخل كشور خود تردد كنند.
۱۸ميليون نفر رقمى است كه تركها انتظار دارند به موازات افزايش جهانگردان ورودى، شاهد افزايش تركيهگردى شهروندان خود هم باشند.
يكى از اقدامات تركها براى افزايش بيشتر جهانگردان ايرانى، تلاش براى شناسايى مشتركات فرهنگى و مذهبى بين ايران و تركيه است. آنها انتظار دارند كه از اين پس شاهد جهانگردان اعتقادى ايران نيز در كشور خود باشند. از اينرو به دنبال شناسايى و معرفى مراكز مذهبى و فرهنگىهستند كه مىتواند براى آن دسته از جهانگردان ايرانى كه به سوريه مىروند هم مفيد باشد.
تعداد زيادى از ايرانىهايى كه وارد تركيه مىشوند، مقصد نهايىشان سوريه است.حالا تركها مىخواهند آنها را در تركيه بيشتر نگاه دارند. پس بايد خواستههاى آنها را هم برآورده كنند; شناسايى آثار جديد مذهبى، فرهنگى و دينى مشترك .
زنان توربان پوش و ژنرالهاى خشمگين
سواحل تنگهء بسفر كه استانبول را به دو بخش غربى و شرقى تقسيم مىكند، در چند سال اخير از رونق بسيار خوبى برخوردار شده است.
گرانترين خانههاى ويلايى استانبول و يا حتى تركيه را مىتوان در دو طرف اينتنگه ديد. خانههايى كه به قول مترجم ترك گروه تا ۲۰ ميليارد تومان ايران هم خريد و فروش مىشود. صاحبان صنايع تركيه و مديران ارشد بخش خصوصى اين كشور عمده صاحبان اين خانهها هستند.همين رونق و چشمانداز زيبايى كه درياى مرمره و سياه دارد، جهانگردان بسيارى را به آنجا كشانده است. رستورانها تا نيمههاى شب به مسافــــران و جهانگــــردان سرويس مىدهند.
نسيم خنكى از دريا كه بوى ماهى تازه را با خود دارد، صورت را نوازش مىدهد. روى سقف يك رستوران سه طبقهء مشرف به ســـاحل نشستهايم. روبهرو و در كنار ساحل، يك سينماى روباز تابستانى تعداد بسيار زيادى را روى صندلىها نشانده است.
در هياهوى صداى بسيار بلند فيلم كه توسط چند بلندگو تمام فضاى ســــاحل و رستورانهاى اطراف را پر كرده است، سروصدا و هياهوى تعداد زيادى جوان بلند مىشود.در پس آن هياهو، آسمان تنگهء بسفر پر از فشفشه مىشود.دستهاى از جوانان منطقه كه يكى از آنها به خدمت نظام وظيفه و سربازى فراخوانده شد، هلهله و شادى مىكنند.با صداى بلند اسم او را فرياد مىزنند و از اينكه يكى از دوستانشان به سربازى مىرود خوشحالاند. اتومبيلهاى زيادى بوقزنان از ميان خيابانها و كوچهها رد مىشوند و جوانانى كه از پنجرههاى اين اتومبيلها خود را آويزان كردهاند، با سوت و فرياد و پرتاب فشفشه اين اتفاق را جشن مىگيرند.مردم و جهانگردان هم با تماشا عكس مىگيرند و با آنها شادى مىكنند.
نيروهاى نظامى و پليس در جامعهء تركيه جايگاه ويژهاى دارند. بخشى از اين جايگاه به سابقهء تاريخى صدسال اخير اين كشور برمىگردد و بخش ديگر نيز به روحيه ملىگرايى مردمتركيه، روحيهاى كه گاه افراطى مىشود.هيچكس حاضر نيست كوچكترين ترديدى نسبت به رفتار نيروهاى نظامى و ارتش از خود نشان دهد; يا به آن رفتارها اعتقاد دارند يا مىترسند.
از اين بالاتر مردمتركيه براى آتاتورك يا همان «مصطفى كمالپاشا» احترام ويژهاى قايل هستند. شخصيتى كه تركيهء نوين را بنا نهاده و گاه در برنامههاى راديويى و تلويزيونى او را با «اورهان» قاضى بنيانگذار سلسلهء عثمانى همرديف مىدانند.وقتى از آتاتورك صحبت مىشود به عقيدهء بسيارى از مردم، او هرگز اشتباهى مرتكب نشده و هر كارى كرده درست بوده است. براى همين بخشىاز مردم،به رفتار سالهاى اخير حزب عدالت و توسعه يا اسلامگراهايى كه قدرت را تا حدودى در تركيه در دست گرفتهاند، با ديدهء شك و ترديد مىنگرند، نگاهى كه بر اين باور است، شايد در پس رفتار اسلامگراها حركتى نهفته باشد كه اصول و بنيانهاى دولت لائيكى را كه آتاتورك بنا نهاد، به چالش بكشاند.
عكسها و مجسمههاى آتاتورك در همه جاى تركيه ديده مىشود. از روى اسكناسهاى رايج گرفته تا نام فرودگاه، جاده و خيابان، در مقابل در ورودى بسيارى از شركتها و ساختمانهاى دولتى و خصوصى و بسيارى از رستورانها در كنار عكس يكى از بزرگان بكتاشيه در آناتولى مركزى و بسيارى جاهاى ديگر.دولت عثمانى در پايان جنگ جهان اول از هم پاشيده و شيرازهء كشور از دست حكومت مركزى خارج شده بود.مصطفى كمال پاشا با فرمانى كه از آخرين امپراتور عثمانى داشت، بسيارى از تركهاى نااميد و خسته از جنگ را در اطراف خود جمع كرد، ارتش را دوباره سازماندهى كرد و سرانجام در ۲۹ اوت ۱۹۲۲، به قول خودشان، يونانىها را به دريا ريختند و آخرين اشغالگران تركيه از اين كشور رفتند. او يك سال بعد به حكومت امپراتورى عثمانى پايان داد و جمهورى را اعلام كرد.۱۲ سال رييسجمهورى تركيه بود و به قول يكى از تركهايى كه در رستورانى در تنگهء بسفر با من و همسفرانم صحبت مىكرد، اگر ۱۰ سال ديگر زنده مىماند، اقتصاد تركيه مثل فرانسه و آلمان مىشد و حالا به اقتصاد آمريكا رسيده بود.يادم آمد كه در ايران ما هم از اين حرفها زده مىشود كه اگر چنين و چنان شده بود، ايران حالا ژاپن و كرهء جنوبى بود.
يكى دو روز مانده بود كه «عبدالله گل» توسط مجلس به عنوان رييسجمهورى تركيه انتخاب شود و بحث در اين زمينه داغ بود.اسرا ، باستانشناس زن ۲۸ ساله، در شهر «افس» در اين باره گفت: «تركيه يك كشور دموكراتيك است و لائيك، بنابراين اسلامگراها بايد مواظب باشند تا بنيانهاى دولت لائيك تركيه را تضعيف نكنند.»
وقتى از او مىپرسم اين بنيانها چه هستند; او به توربان يا روسرى اشاره مىكند: «زن عبدالله گل توربان بر سر دارد و اين يعنى استفادهء سياسى از يك گرايش مذهبى كه خلاف اصول لائيك تركيه است. نبايد از آن به عنوان يك ابزار سياسى استفاده شود.»
به اين باستانشناس مىگويم: «اما در مدتى كه اسلامگراها بر سر كار بودهاند، هم اوضاع اقتصادى بهتر شده و هم رابطهء تركيه با اتحاديهء اروپا و هم آزادىهاى سياسى و اجتماعى شرايط بهترى دارند.» او در پاسخ مىگويد: «البته زمان همه چيز را روشن خواهد كرد كه آيا اسلامگراها از معرفى عبدالله گل به عنوان رييسجمهورى برنامهاى خاص دارند يا خير؟ هرچند شرايط اقتصادى هم زياد خوب نشده است. خصوصى سازى برخلاف ميل ما انجام مىشود و در جريان اين خصوصىسازى، خارجىها سهام شركتهاى ترك را خــــريدهاند.»اســـــراء، دلخـــوشـــى از آمريكا و اسراييل ندارد و خيلى دوست داشت كه با يك مرد فلسطينى ازدواج كند كه نشد.يكى از مديران هتلى در شهر «نوشهير» در آناتولى مركزى هم مىگويد: «قبل از اردوغان هم همين نگرانىها وجود داشت، اما حالا ديگر آن نگرانىها وجود ندارد، بنابراين بايد به اسلامگراها زمان داد.»به گفتهء او، مردم تركيه را مىتوان به سه گروه تقسيم كرد; عدهاى ساكتاند، بخشى مخالف اسلامگراها و عدهاى نيز موافق، اما اگر ارتش وارد عمل شود، آن بخش خاموش هم عكسالعمل نشان خواهد داد.با اين همه آن زن باستانشناس در شهر «افس» مىگويد: «ما مخالف جنگ و درگيرى هستيم و ارتش نبايد دخالت كند. هرچند اسلامگراها هم نبايد اصول قانون اساسى اين كشور را ناديده بگيرند.»
برخى از تركها بر اين باورند روساى جمهور قبلى آدمهاى مستقلى بودند; اما عبدالله گل در مقابل نخستوزير، اردوغان، حرفى براى گفتن ندارد و ممكن است مجلس اسلامى هر قانونى را تصويب كند، رييسجمهورى هم مجبور به تصويب آن شود.از سوى ديگر رييسجمهورى، رييس شوراى عالى امنيت ملى و فرماندهء كل قوا هم است اما عزل و نصب رييس ارتش تركيه با نخست وزير است.
سلسله مراتب قدرت هم در تركيه به ترتيبى است كه محل مناقشه است رييسجمهورى، رييس مجلس، نخستوزير و رييس ارتش.
تقريبا همهء تركها بر اين باورند كه در پنج سال گذشته حضور زنان محجبه و توربانپوش در تركيه روبه افزايش بوده است. اين پنج سال همان مدت زمانى است كه اسلامگراها در مجلس و دولت بر سر قدرت بودهاند. همين موضوع سبب نگرانى بسيارى از تركها به ويژه ارتش شده است.ارتش در تركيه سررشتهء بسيارى از شركتها و فعاليتهاى اقتصادى را در دست دارد. از اين رو به قول برخى روزنامهنگاران غربى اين گاوهاى مقدس (شركتهاى در اختيار ارتش) نبايد مورد تعرض اسلامگراها قرار بگيرند. چراكه ممكن است ارتش را وادار به واكنش كند; واكنشى كه مورد تاييد اتحاديهء اروپا و آمريكا نيست. اين هم يكى ديگر از دلايلمخالفتها با اسلامگراهاست. اتحاديهء اروپا و آمريكا بارها از اسلامگراها حمايت كردهاند و اين براى تركهاى ملىگرا چندان رضايتبخش نيست.
اتحاديهء اروپا و آمريكا با حمايت از قدرت گرفتن اسلامگراهاى ميانهرو مىخواهند مانع گسترش اسلام تندرو شوند و در عين حال تركيه را به عنوان الگويى براى كشورهاى اسلامى خاورميانه معرفى كنند; تركيبى از دموكراسى، اسلامگرايى و لائيك.
فشارهاى ارتش بر اردوغان اسلامگرا به حدى بوده كه او مجبور شده بسيارى از وزرايش را از ميان آن عده از اسلامگراها انتخاب كند كه زنانشان محجبه نيستند. براى همين مخالفين اسلامگراها مىگفتند اسلامگراها چرا بر عبدالله گل تاكيد دارند، آيا بهخاطر اين نيست كه او به دنبال چيز ديگرى است. آيا بهتر نبود كسى معرفى مىشد كه زنش توربان بر سر نداشته باشد.اما سرانجام عبدالله گل رييسجمهورى تركيه شد. تلويزيونها مراسم جشن برخى و اعتراض عدهاى ديگر را نشان مىدادند. ولى در روز ۳۰ اوت كه روز ارتش بود، زن عبدالله گل به مراسم دعوت نشد، اقدامى كه تا پيش از آن سابقه نداشت. روزنامههاى ترك هم فرداى آن روز تحليلهاى بسيارى در اين مورد چاپ كرده بودند:
- عبدالله گل براى اينكه رييسجمهور بماند بايد تلاش بسيارى براى دورى از اسلام كند.
- تركيه وارد دوران جديدى شده است.
- جمهورى جديد در تركيه آغاز شده است.
نمايندهء ارتش هم در روز ارتش در خطبهاى كه خواند به جاى استفاده از جملهء «رييسجمهور محبوب من» از جملهء «رييسجمهور محبوب» استفاده كرد و به اين ترتيب اعلام كردند كه از نظر ارتش عبدالله گل، رييسجمهور ىمحبوبى نيست.
