ابرمتن فرهنگ و فوت کوزه گری، فرهاد سلمانيان

همیشه باید چیزی "اوستاهای" فوت کوزه اندیش را وادار کند، برای توقف آزمایش و خطا در فرهنگ خودی تمامی فوت های کوزه گری ای را که البته به یک فوت بندند، مستقیماً به "شاگردها و زیردستان" خود یاد بدهند و از آن ها زبردستان آینده را بسازند

تبليغات خبرنامه گويا	advertisement@gooya.com

این بحث از آن جا مطرح می شود که ما در هر زمانی با یاری عقل جمعی به خوانش مجدد ابرمتن فرهنگ و تصحیح یا تعدیل ناراستی های جمعی تاریخی نیاز داریم و شاید در هیچ حوزه ای به اندازه ی فرهنگ عامیانه نتوانیم چهره ی واقعی خود، زشتی ها و زیبایی های فرهنگ ؟ و رجالگی ها و خرده - بزرگواری های فرهنگی خود را ببینیم. شاید می توانستیم کل فرهنگ خود و تاریخ آن را به شکل یک ابرمتن اینترنتی با قابلیت های چندرسانه ای در شبکه بگذاریم تا بشود با پیش زمینه های لازم در قبال جزء به جزء آن نوشت و شاید این موضع گیری ها به نقد تمامی سامانه ی فرهنگ و آشکارگی ساز و کارهای آن و تعدیل، تصحیح یا پیشبرد وضعیت پیش رو نیز منجر می شد:
در فرهنگ عامیانه ضرب المثلی با مضمون دانستن "فوت کوزه گری" داریم که وقتی به دست حرفه ای ها و بالادستی ها در هر عرصه ای می افتد و از جانب آن ها به کار می رود، ظرفیت استبدادی و استثماری خود را آشکار می کند. اگر بتوان چیزی به عنوان ظرفیت و محتوای فکری برای این نوع دیگرفریبی قائل شد، در واقع ما به بازبینی همان محتوا می پردازیم و این بار ضرب المثل فوت کوزه گری را - گذشته از کلیشه ی نکته دانی و مهارت بیشتر افراد خبره و دقت برای یادگیری تمامی فنون و رموز یک حرفه یا دانش و ... - از موضع فرودست می خوانیم:
"من فقط چیزهایی را به تو یاد می دهم که بتوانی در سطحی محدود پیش بروی و بعضی چیزها را به تو نمی گویم تا تو همیشه زیردست من باشی یا نتوانی در برابر من عرض اندام کنی! تو نباید بیشتر از من بدانی و عمل کنی، چون من بالادستی تو هستم و این وضع باید حفظ شود. در واقع سویه ای مملو از حسادت و بخل و تنگ نظری همراه با برتری طلبی در سرتاپای این نوع نگاه که یک فوت را به مثابه ی عامل برتری خود حفظ می کند، گرفته است. سویه ی قابل تفسیر دیگر این عبارت، همان ترس از قد علم کردن و عرض اندام دیگری و در واقع نوعی محافظه کاری ست که معطوف به حفظ موضع فرادستی خواهد بود. در واقع این نوع نگاه از بعدی دیگر ناشی از یکسونگری و فرداندیشی و گرایش به خودمحوری با پنهان کردن نکته ای برای حفظ برتری است؛ زیرا کسی که به نگه داشتن فوت کوزه گری می اندیشد، جز دایره ی تنگ وضعیت خود و محافظه کاری چیز در ذهن ندارد. در گستره ای تاریخی می توان چنین پدیده های پیش پا افتاده ای را عامل اصلی توسعه نیافتگی و به گوربردن رازهای پیشرفت یک جامعه دانست. البته در نهایت ما در شرایطی به سر می بریم که تمام این فوت های کوزه گری به یک فوت بندند!"
در نهایت همیشه باید چیزی "اوستاهای" فوت کوزه اندیش را وادار کند، برای توقف آزمایش و خطا در فرهنگ خودی تمامی فوت های کوزه گری ای را که البته به یک فوت بندند، مستقیماً به "شاگردها و زیردستان" خود یاد بدهند و از آن ها زبردستان آینده را بسازند.